تغییر نگرش نسبت به نقش زنان در جامعه

مقدمه

د رجامعه ‌كنونی هر چند ادعای برابری دو جنس در حقوق اجتماعی وانسانی به نحو فراگیری در حال پذیرش است، بین پذیرش عقلانی آن و اجرای آن در عمل فاصله ‌بسیاری موجود است. هنوز نگرشها وارزشهای جامعه ‌ما كاملا پدر سالارانه است ومتاسفانه این ارزشها تقریبا تمامی حوزه های حیات اجتماعی وفردی اعضاء جامعه را تحت تأثیر خود قرار داده است. در كتابهای درسی كه اساس تعلیم و تربیت و اجتماعی شدن فرزندان جامعه را تعیین می نمایند، نقش زنان عمدتاً مادر و ندرتاً معلّم تعریف شده است دختران و زنان در محدوده‌ خانه و حیاط منزل و مدرسه حركت می كنند در حالیكه پسران فعالانه در خارج از خانه مشغول فعالیت، كار، بازی و ورزش می باشند . در سالهای بالاتر همین نقشهای كوتاه زنان نیز محو می گردد. این امر از همان ابتدا در اذهان افراد آینده جامعه اثر چشمگیر موقعیت و پایگاه اجتماعی و محدودیت حركت و امكانات زنان را می گذارد.این در حالی است كه از سوی دیگر زنان بنا بر مقتضیات ظاهری توسعه ،به تحصیلات و متعاقب آن اشتغال مبادرت می ورزند و این امر موجبات بروز تناقضاتی در جامعه ای می شود كه از سویی زنانش درپایگاهی فرو تر از مردان قرار دارند و از سوی دیگر تحصیلكرده ، فرهیخته ، كارآمد و البته محقّند كه در فعالیتها و بویژه تصمیم گیری های اجتماعی مشاركت نمایند.

   تناقض یاد شده در چندین جنبه از حیات اجتماعی زنان مؤثر واقع می شود. یكی از ابعاد چنین تناقضی در نوع مشاغلی نمایان می گردد كه عموم زنان قادرند احراز نمایند. این مشاغل طیف ناچیزی از اقسام مشاغل اجتماعی و اقتصادی را شامل می گردد ازجمله منشی گری، تدریس، خدمات بهداشتی، نظافتچی، دوزندگی و آرایشگری وخدمات ویژة زنان، فروشندگی صندوقداری و برخی مشاغل جزء دیگر؛ در سال 1986نزدیك به 90%كارمندان دفتری و98%همة منشیان در انگلستان زن بودند . اینگونه مشاغل با پایگاه اجتماعی نه چندان مطلوب و درآمد ناچیز عمده اشتغال زنان را در بر می گیرند.مشاغل  دیگر كه نیازمند تخصص و تحصیلات است البته در صورتی به زنان تفویض می گردد كه در شرایط برابر مردانی طالب و خواهان آن پستها نباشند؛ در سال 1375میزان فعالیت عمومی برای مردان 5/74 درصد و برای زنان 6/9 درصد بوده است. این ارقام مبین چند واقعیت است از جمله آنكه كارفرمایان تمایل كمتری به استخدام زنان درمقایسه با مردان دارند. بنا بر این نه تنها میزان اشتغال بلكه نوع اشتغال نیز از شاخصه های نابرابری اشتغال زنان و مردان محسوب می گردد.

   از دیگر شاخصه های نابرابری اشتغال خانمها درآمد كمتر آنها نسبت به آقایان برای میزان كار برابر است. اصولا زنان در بخشهایی از اشتغال قرار می گیرند كه دستمزد كمتری پرداخت می گردد، اما حتی آن زمان كه در موقعیت شغلی یكسان با میزان كارایی برابر با مردان قرار دارند نیز دستمزد كمتری دریافت می نمایند. كارمندان دفتری زن در انگلستان 60%درآمد همتایان مردشان مزد دریافت می نمایند و فروشندگان زن 57% درآمد مردان در همان شغل را  بدست می آورند .   از طرف دیگر در جامعه ما هجوم زنان به مشاغل مردانه لا اقل تا كنون قادر نبوده است كه معضل زنان در فعالیت اجتماعی را كاهش دهد بلكه حتی به نوعی هویت آنان و خصایص ممتازه زنان را در معرض تغییر قرار داده است. به این معنا كه ساختارهای حاكم بر جامعه ما ساختارهای پدر سالاری و مبتنی بر ارزش محوری قدرت است در چنین جامعه ای رقابت و تنازع برای كسب قدرت و اعمال آن و نیز تمایل به نابرابری و ترتب مقامات و حاكمیت از بالا به پایین بخش مهمی از قواعد فعالیت اجتماعی را شامل  می گردد و زنان نیز لاجرم برای حضور در عرصه های مشاركت اجتماعی باید خود را با این اصول و ارزشها انطباق داده خصایص و ویژگیهای شفقت آمیز ، رحم ذاتی و تمایل به مشاركت و همكاری را در منزل وانهند و با لباس مبدل در نقش مردان به اجتماع وارد گردند، در غیر اینصورت برای ایشان جایی و سهمی در فعالیتهای اجتماعی وجود نخواهد داشت. چنانچه در دهة 1980 كه یك پادشاه و یك نخست وزیر زن همزمان در انگلستان حكومت می كردند عملا هیچ تفاوتی در ساختارهای ارزشی و كاركردی جامعه  بریتانیا یی مشاهده نشده است . از این روی تنها كمیت حضور زنان و حتی پایگاههای اشغال شده توسط زنان نیست كه دارای اهمیت است بلكه لازم است تا جامعه تغییراتی در اصول و ارزشهای خویش ایجاد نماید بنحوی كه هردو جنس بتوانند با حفظ هویت و ارزشهای انسانی در جامعه فعالانه مشارکت نمایند .

   مساله دیگری كه زنان با آن در گیرند در بهایی است كه باید برای اشتغال بپردازند كه از جمله میزان بالای ساعت كاری در هفته درمقایسه با همتایان مردشان است. جامعه ما البته در پاره ای مسائل به درك موقعیت و ایجاد فرصتهای شغلی برای خانمها مبالات نموده است اما البته هنوز نمی تواند از انجام امور منزل توسط زنان صرفنظر نماید. به این ترتیب خانمهای شاغل با پدیده « فشار مضاعف» مواجهند. به این معنا كه از یكسو بیش از زنان خانه دار ناگزیر از كار كردن می باشند 5/84ساعت در ازای78ساعت كار خانمهای خانه دار و از سوی دیگر دلواپسی دائمی برای انجام امور منزل و رسیدگی به فرزندان نیز ایشان را آزار می دهد و گاه حتی از انجام میزان بشتری از فعّالیت كه لازمه ارتقاء شغلی است باز می دارد.

وضعیت زنان خانه دار 

 آنچه ذكر شد معضلات زنان شاغل را به خاطرمی آورد كه در جای خود بسیار نگران كننده است اما از جانبی دیگر با وضعیت اسفناك زنان خانه دار مواجهیم و البته همه اینها صرفنظر از معضلات عمومی زنان است كه موضوع بحث این مقاله نیست از جمله خشونت علیه زنان در داخل حریم به اصطلاح امن خانواده! با اینحال در مورد زنان خانه دار وضع از زنان شاغل نیز وخیم تر است. بسیاری از زنان جامعه ‌ما به اختیار یا اجبار از انجام فعالیتهای اجتماعی اجتناب           می نمایند و به انجام امور منزل و نگهداری و مراقبت از فرزندانشان مبادرت می نمایند .

   زنان در مرحله« مادری فعّال« تقریبا 78 ساعت در هفته كار می كنند كه از فعالیتهای هر كارگری بیشتر است، لذا شدت فشار كار بر ایشان در این مرحله بسیار زیاد است و این در حالی است كه هیچ مزد و پاداشی برای آن دریافت نمی نمایند و بیشتر درآمد شوهر نیز صرف رفاه خود او و بیشتر فرزندان می گردد و سهم زن از درآمد شوهر ناچیز است كه اكثراً از همان هم می گذرند. باری بتدریج كه فرزندان بزرگتر می شوند، از میزان كار مادران نیز كاسته می شود تا اینكه بطور متوسط در سنین 46-45 سالگی با خروج فرزندان از خانه وظایف او به طور چشمگیری كاهش می یابد. مادری كه تمام ارزشهای خود را در انجام وظایف مادری و رسیدگش به امور منزل و فرزندان می دید اینك در حالی كه هنوز جوان و دارای توان است خود را تنها و بی فایده می یابد. او خود را  در سیر نزولی از حیث مقام می بیند به نحویكه دیگر كار مهمی برای انجام دادن ندارد. هیچ تخصّصی ندارد و برای فراگیری نیز بسیار دیر شده است لذا نمی تواند امید به دست آوردن شغل مناسبی را در سر بپروراند عادت به مطالعه و انجام خدمات اداری به دلیل اشتغال تمام وقت به امور فرزندان در او شكل نگرفته و بنا بر این افسرده می شود و مدام از كمر درد و پادرد و دردهای دیگری شكایت می كند كه معاینات پزشكی بی اساس بودن آنها را اثبات می نمایند. بیماری آنها نه جسمانی كه روان تنی است آنان    نمی دانند از اوقات خود چگونه باید استفاده نمایند و نیز هویت و موقعیت خودرا كه عبارت از فعالیتهای مادری بود ،از دست رفته   می بینند .

   فقر نیز معضل دیگر زنان خانه دار است. ایشان درآمدی برای خود ندارند. ازهمین روی نمی توانند از درآمد خانواده كه همان درآمد شوهر است به میل خود و بر حسب نیاز خود استفاده نمایند. در بهترین حالت زنان توزیع كننده‌ درآمد همسران خود هستند. قاعده عمومی بر این است كه داراییهای خانواده به نام شوهر ثبت می گردد و اختیار خرید و فروش آنها نیز با اوست. این در حالی است كه كار بی اجر و مزد خانه داری بین 20 تا40 در صد ثروت ایجاد شده در كشورهای صنعتی را در بر می گیرد. كار زنان خانه دار كه شوهرانشان برای انجام فعالیتهای اقتصادی به آن وابسته اند، به تقویت اقتصاد كل جامعه كمك شایانی می نماید در حالی كه زنان که ارائه کننده این خدمتند از جمله فقیر ترین اقشار جامعه اند    بنا بر این با یك سر در گمی جدی مواجهیم.  برای خانمها بهتر است به اشتغال مبادرت ورزند یا در منزل به امور خانه داری بپردازند؟ مشکلات  كدام قشر كمتر و موقعیت كدامیك مطلوب تر است؟ در حالی كه پاسخ تلخ ما این است كه در حقیقت موقعیت هیچیك مطلوب نیست، این سؤال همچنان بر جای می ماند، سؤالی كه به پاسخی فوری و واضح نیاز دارد.

ضرورت تغییر برخی نگرشها

   در این مقایسه شرایط ، به نكات و مسائلی برخورد نمودیم كه راه خروج از آن  تغییر دیدگاههای تمامی اعضای جامعه نسبت به پاره ای مسائل است، زیرا مادامی كه ما نتوانیم نگاه خود را به مسائل دگرگون سازیم از درك موقعیت و یافتن راه حلهای كارآمد و بدیع عاجز خواهیم ماند و در دور باطل سر گردانی دربازار كار و خانه نشینی زنان باقی خواهیم ماند و نه تنها زنان از رشد و تكاملی كه استحقاق آن را دارند محروم می مانند، كل جامعه انسانی از مزایای حضوركامل و تمام عیار زنان بی بهره خواهد ماند و لذا مسائل همچنان حل نخواهند شد و در توسعه جامعه ایران توفیق بیشتری نخواهیم یافت. به نظر نمی رسد كه راه حل در هیچ طرح روبنایی و مخاصمه جویانه بین دو جنس یافت شود بلكه راه حل بنیادی و زیر بنایی تغییر منظر و زاویه دید است. همانگونه كه در انقلاب كپرنیكی در دنیای نجوم اتفاق افتاد و یا كانت در عالم فلسفه ایجادنمود. برای زنان در رقابت با مردان سعادتی وجود ندارد. راه حل در نگاهی نو به اساس و اصول است، نگاهی كه زنان ومردان در آن با یكدیگر سهیم باشند:

الف)قدرت:

   از جمله تغییرات، تغییر در نگرش نسبت به قدرت به عنوان ارزش محوری جامعه است. در جامعه ما قدرت به ابزاری برای وادار كردن دیگران در تنفیذ اراده صاحبان قدرت تقلیل یافته است و از ابعاد دیگر آن غفلت شده است. در تاریخی كه برای ما نوشته اند قدرت همواره بخش مهم و عمده امتیازات افراد، گروهها، اقوام، طبقات  و ملتها بوده است و البته بیشتر در اختیار مردان قرار داشته است. بدین ترتیب نقش قدرت در جامعه تأمین توانایی تملك، تفوق، نفوذ، مقاومت و كسب پیروزی برای صاحبان خود بوده است. البته باید پذیرفت كه چنین تعبیری از قدرت در ادوار پیشین حیات بشر كارایی هایی هم داشته است اما در عصر بلوغ و ارتقاء درك و فهم بشر و پیچیدگی بیشتر جوامع انسانی دیگر مفید و موجد شرایط لازم برای پیشرفت بشر امروز نیست. به همین قیاس كه دیگر تكنولوژی كارآمد برای راه اندازی راه آهن، برای فرستادن فضاپیماها به خارج از منظومه شمسی عقب مانده و نا كارآمد است.   بنا بر آنچه گفته شد لازم است در جستجوی مفاهیم بدیع تری از قدرت باشیم كه گرچه در پذیرش آنها با یكدیگر متّفقیم ،در عمل راه زیادی برای اجرا و بكار بستن آنها داریم. از جمله معانی قدرت، قدرت حقیقت است كه در ارتباط با عظیم ترین توفیقات دینی، فلسفی،هنری و تجارب علمی از عوامل مؤثر و نافذ محسوب می گردد. از دیگر معانی قدرت  ،  قدرت اخلاقی و پیروی از سرمشقهایی است كه از تفوق اخلاقی قابل توجهی نسبت به سایرین بر خوردارند؛ وسیله ای قطعی در تجهیز و بسیج نیروهای بیکران تلاش انسانها در عرصه  فردی و اجتماعی است .

   قدرت و نیروی اتحاد و اتفاق از دیگر جوانب مفهوم قدرت است كه می تواند تحولات كمی و كیفی عظیمی در سعادت و مدنیت عالم انسانی ایجاد نماید و استعدادهای نهفته در هویت مردمان را چنان متحد و متوافق سازد كه بتواند در مسیر رستگاری نوع بشر  به کار گمارده شود .   به این ترتیب قدرت اولیای امور نه برای حكومت، تفوق و ترتب و تنفیذ اراده ایشان كه در جهت جلب حمایت و اعتماد مردمان و از طریق مشورت آزاد ،صریح و تا حد امكان گسترده و همه جانبه اعمال می گردد. چنین جامعه ای بی تردید از اعمال زور و بی عدالتی علیه هریك از اعضایش (از جمله زنان) اجتناب خواهد نمود. مهمتر آنكه چنین تعابیری از قدرت نمی تواند بدون حضور نگرشهای زنان كه مبتنی بر محبت و مشاركت و رشد دادن است، در جامعه نهادینه گردد و منتج به توفیقات بیشتر زنان خواهد شد .

ب) كار و الگوهای اقتصادی:

   نظام اشتغال امروز هدفی بسیار نازل را دنبال می كند كه همانا عبارت است از«بدست آوردن امكانات هرچه بیشتر برای مصرف كالاهایی كه عرضه می گردد». مشاغل كاذب، اختلاس، بی انصافی و بی میلی نسبت به ایفاء صمیمانه وظایف شغلی از جمله عواقب چنین نگرشی به كار است در حالیکه در اشتغال و كار نیازمند ارزشهای اخلاقی نوینی هستیم كه كار را از سطح تنازع بقاء به خدمت به همنوع و عمران زمین كه زیستگاه نوع بشر است مبدل می سازد. چنین معنایی از اشتغال بر استعدادهای ذاتی نوع انسان به خدمت ، محبت و تعهد صمیمانه در اجرای وظایف اقتصادی متكی است كه در زنان به وفور یافت می شود و البته مردان نیز از آن بهره مندند.

ج) روابط انسانی ونقشهای خانوادگی:

   اگر جامعه امروز ما جامعه ای مترقی و بالغ است و اگر داعیه ‌عدالت اجتماعی و حقوق بشر برای تأمین حداكثر بهره مندی اعضاء جامعه از امكانات رفاهی و سعادت حقیقی را دارد، لازم است گستره عدالت اجتماعی و ادراك از مصادیق بشر و حقوق بشر را از دایره مردان خارج سازد و تا حوزه زنان گسترش دهد. بی شك بشریتی كه قادر است حقوق حیوانات و گیاهان و كوهها و دریاها و آسمان را از طریق قوانین حفظ محیط زیست رعایت نماید ناتوان نیست از اینكه بر اعاده حقوق مسلوبه نیمی از جمعیت خویش همت گمارد و روابط انسانی را بر مبانی جدیدی طراحی و تعریف نماید كه او را قادر سازد غفلت هزاران ساله اش از «جنس مكمل» و «انسانی دیگر» جبران نماید و او را نه جنس دوم و فرودست كه «جنسی دیگر و مكمل» ارزیابی نماید. تنها چنین عدالت واقعا گسترده ای قادر خواهد بود نقش زنان در جمیع عرصه های اجتماع را به نحو مؤثری بهبود بخشدو هم در روابط خانوادگی، هم در روابط كاری آنان را در عرض مردان و ممد و برابر با آنها قرار دهد.

د)هویت زنانه:

   انسان به روح، انسان است و جسم و روح انسانی فاقد جنسیت است. جنسیت از یك جنبه امری زیست شناختی و جسمانی است و از جنبه ای دیگر یك بر ساخته ‌اجتماعی است كه بر اساس انتظارات فرهنگی نقشهای زنانه ومردانه را تفكیك و تعریف  می نماید. از این رو هویت انسانی و معنوی ما مستقل از جنسیت می تواند رشد و ارتقاء یابد. لذا هویت زنانه و مردانه نمی تواند علت تفوق و برتری باشد. هردوی این هویتها مادام كه به هویت واقعی انسانی  تقرب جویند می توانند مكمل و ممد یكدیگر برای سعادت و رفاه و رستگاری نوع بشر باشند . بی گمان پرنده با یك بال، هرچقدر قوی باشد، قادر به پرواز نخواهد بود.

نتیجه گیری

    براساس آنچه ذکر شد  ،توجه به چند نكته و به كار بستن آنها در هر نوع رابطه میان زنان و مردان می تواند مفید تلقی گردد. در جامعه چیزی را  كم  داریم كه اساساً می توان از آن به نوعی وجدان و استشعار به هویت انسانی و شرافت بشری زنان یاد كرد. چنین خودآگاهی هر نوع تحقیر و استخفاف شأن زنان را محكوم خواهد ساخت. این وجدان لازم است در بادی امر  در خانواده به شكل آرمانی نهادینه و رسماً پذیرفته شده و به اطفال آموزش داده شود و در روابط بین والدین مراعات گردد. چنین همتی ضمناً در ارتباطی دیالكتیك با تعلیم و تربیت دختران  و زنان نه تنها به نحو مساوی با پسران كه در پاره ای مسائل بیش از ایشان قرار گیرد. چرا كه مادران مربیان اول فرزندان هستند و در شكل گیری شخصیت و انتظارات ایشان بسیار سهیم و دخیلند.

   بنا برآنچه ذكر شد، دادن فرصتهای شغلی برابر با مردان به زنان اگرچه لازم است، كافی به نظر نمی رسد. جامعه باید از انتزاعی نمودن و تقدّس بخشیدن به نقش مادران به معنای كنار زدن آنان از صحنه‌ فعالیتهای اجتماعی و نیز از طفره رفتن برای به حساب آوردن پایگاه اجتماعی رسماً تعریف شده برای آنها جداً اجتناب نماید. اگر نقش مادری  برای تربیت و اجتماعی كردن اعضای آینده جامعه دارای اهمیت فوق العاده است، تعیین یك روز به عنوان روز مادر و هدیه دادن به مادران كمترین كاری است كه لازم است برای مادران انجام دهیم، نه تنهاكاری كه انجام می دهیم.   لازم است جامعه مزایا و حقوق مناسب همراه با تأمین اجتماعی مستقل از مردان برای زنان و مادرانی كه حیات خود را وقف تربیت و پرورش اطفال جامعه می نمایند، در نظر بگیرد.  مزایایی كه امروز تنها به نقش پدری به عنوان یك نقش اجتماعی تعلق می گیرد و نقش مادری را در ظاهر به نقشی آسمانی ارتقاء می بخشد و در عمل از اولین حقوق زمینی محرومش می سازد. در چنین صورتی مزایا، پایگاه و هم تامین اجتماعی لازم برای یك زندگی سالم و سازنده اجتماعی به نقشی تعلق خواهد گرفت كه زنان به خوبی از عهده آن بر می آیند و آنگاه از حضورشان در خانواده توهین ، تحقیر و محرومیتی نخواهند چشید و با افتخار به ایفاء سهم خویش از امور جامعه در منزل موفق خواهند شد و اقداماتشان در حوزه های دیگر اجتماعی نه برای رقابت با همسرانشان كه برای یاری و یاوری آنان است. بی گمان آرمان برابری بین دو جنس روزی همانگونه كه امروز ازلحاظ نظری پذیرفته شده است، در عمل اجراء خواهد شد و بشر از این مرحله رشد و بلوغ خود نیز سر بلند خواهد گذشت، اما مهم است كه سهم ما در تحقق این آرمان متعالی در اندازه های مطلوب و مطابق شئون قابل قبول برای خودمان باشد.

     « عفت ‏»نقطه مقابل‏«شکم پرستی و شهوت پرستی‏»است و از مهمترین فضایل انسانی‏محسوب می‏شود.« عفت ‏»به گفته راغب اصفهانی در کتاب‏«المفردات‏»،به معنی پدید آمدن حالتی درنفس است که آدمی را از غلبه شهوت باز می‏دارد و«عفیف‏»به کسی گفته می‏شود که‏دارای این وصف و حالت‏باشد. علمای اخلاق نیز در تعریف‏« عفت ‏»،آن را صفتی حد وسط در میان شهوت پرستی و خمودی دانسته‏اند. براساس آیات و روایات اسلامی ‏« عفت ‏»از بزرگترین فضایل انسانی است و هیچ کس در سیر الی الله،بدون داشتن آن به جایی نمی‏رسد.در زندگی دنیا نیز آبرو و حیثیت و شخصیت انسان در گروعفت است. با این اشاره به قرآن باز می‏گردیم و آیات ذیل را بررسی می‏کنیم:

1- للفقرآء الذین احصروا فی سبیل الله لا یستطیعون ضربا فی الارض یحسبهم‏الجاهل اغنیاء من التعفف تعرفهم بسیماهم لا یسئلون الناس الحافا و ما تنفقوا من خیرفان الله به علیم (سوره بقره،آیه 273) ؛ (انفاق شما مخصوصا باید)برای نیازمندانی باشد که در راه خدا،در تنگنا قرار گرفته‏اند،(و توجه به آیین خدا،آنها را از وطن‏های خویش آواره ساخته و شرکت در میدان جهاد به آنهااجازه نمی‏دهد تا برای تامین هزینه زندگی،دست‏به کسب و تجارت بزنند)،نمی‏توانندمسافرتی کنند(و سرمایه‏ای به دست آورند)و از شدت خویشتن‏داری،افراد ناآگاه آنها رابی‏نیاز می‏پندارند،اما آنها را از چهره‏هایشان می‏شناسی و هرگز با اصرار چیزی از مردم‏نمی‏خواهند(این است مشخصات آنها!)و هر چیز خوبی در راه خدا انفاق کنید،خداوند از آن‏آگاه است. در این آیه

2- و راودته التی هو فی بیتها عن نفسه و غلقت الابواب و قالت هیت لک قال‏معاذ الله انه ربی احسن مثوای انه لا یفلح الظالمون (سوره یوسف،آیه 23) ؛ و آن زن که یوسف در خانه او بود،از او تمنای کامجویی کرد،درها را بست و گفت: «بیا(به سوی آنچه برای تو مهیاست)».(یوسف)گفت:«پناه می‏برم به خدا!او[ عزیز مصر]صاحب نعمت من است،مقام مرا گرامی داشته(آیا ممکن است‏به او ظلم و خیانت کنم؟!) ،مسلما ظالمان رستگار نمی‏شوند!»

3- و لقد همت‏به و هم بها لو لا ان رءا برهان ربه کذلک لنصرف عنه السوء والفحشاء انه من عبادنا المخلصین(سوره یوسف، آیه 24) ؛ آن زن قصد او کرد و او نیز-اگر برهان پروردگار را نمی‏دید-قصد وی می‏نمود!این‏چنین کردیم تا بدی و فحشاء را از او دور سازیم،زیرا او از بندگان مخلص ما بود.

4-قالت فذالکن الذی لمتننی فیه و لقد راودته عن نفسه فاستعصم و لئن لم یفعل‏ماء امره لیسجنن و لیکونا من الصاغرین-قال رب السجن احب الی مما یدعوننی الیه والا تصرف عنی کیدهن اصب الیهن و اکن من الجاهلین-فاستجاب له ربه فصرف عنه‏کیدهن انه هو السمیع العلیم (سوره یوسف،آیه 32-34) ؛(همسر عزیز مصر)گفت:«این همان کسی است که به خاطر(عشق)او مرا سرزنش‏کردید!(آری!)من او را به خویشتن دعوت کردم و او خودداری کرد و اگر آنچه را دستورمی‏دهم،انجام ندهد،به زندان خواهد افتاد و مسلما خوار و ذلیل خواهد شد!» ، (یوسف)گفت:«پروردگارا!زندان،نزد من محبوبتر است از آنچه اینها مرا به سوی آن‏می‏خوانند!و اگر مکر و نیرنگ آنها را از من باز نگردانی،به سوی آنان متمایل خواهم شد و ازجاهلان خواهم بود!» ،پروردگار دعای او را اجابت کرد و مکر آنان را از او گردانید،زیرا او شنوا و داناست.

5- و الذین هم لفروجهم حافظون×الا علی ازواجهم او ما ملکت ایمانهم فانهم غیرملومین-فمن ابتغی ورآء ذلک فاولئک هم العادون (سوره مؤمنون،آیه 5-7) ؛ و آنها که دامان خود را(از آلوده شدن به بی عفتی)حفظ می‏کنند.

6-.. و الحافظین فروجهم و الحافظات ...(سوره احزاب،آیه 35) ؛ مردان پاکدامن و زنان پاکدامن.

نیازمندان آبرومند

در آیه نخست، درباره بهترین مورد انفاق،می‏فرماید:انفاق شما(مخصوصا)بایدبرای نیازمندانی باشد که در راه خدا محصور شده(و از خانه و کاشانه خود آواره‏گشته‏اند و شرکت در میدان جهاد به آنها اجازه نمی‏دهد برای تامین زندگی خود تلاش‏کنند)و نمی‏توانند سفری کنند(و سرمایه‏ای به دست آورند)، سپس به ویژگی مهم دیگری از آنها اشاره می‏کند:«از شدت خویشتن‏داری و عفاف،افراد بی‏اطلاع،آنها را غنی می‏پندارند، در حالی که آنها را از چهره‏هایشان می‏شناسی، ...یحسبهم الجاهل اغنیاء من التعفف تعرفهم بسیماهم... » آری!آنها رنجهای درونی خود را کاملا حفظ می‏کنند و زبان به شکوه نمی‏گشایندو در عین نیازمندی شدید،همچون بی‏نیازان گام بر می‏دارند،ولی برای آگاهان رنگ‏رخساره آنها از سر درونشان خبر می‏دهد. همچنین به بیان ویژگی دیگری پرداخته،می‏افزاید:«هرگز با اصرار چیزی را از مردم‏نمی‏خواهند، ...لا یسئلون الناس الحافا... »  وتا حد امکان،از کسی تقاضا نمی‏کنند و اگر کارد به استخوانشان رسد و ناچار شوند وامی از کسی بگیرند یا کمکی بخواهند،هیچ گونه اصرار به فرد مقابل نمی‏کنند. در پایان آیه می‏فرماید:«و هر چیزی خوبی در راه خدا انفاق کنید،خداوند به آن آگاه‏است، ...و ما تنفقوا من خیر فان الله به علیم ». آری!انفاق بسیار خوب است،خصوصابرای کسانی که عزت نفس و طبع بلند دارند و خویشتن‏دار و عفیفند.

بدیهی است که‏« عفت ‏»در این آیه به معنی خویشتن‏داری در مسایل مالی است،نه‏امور جنسی.جمعی از مفسران،شان نزول آن را«اصحاب صفه‏»دانسته‏اند.آنها یک‏گروه چهار صد نفری از مسلمانان مکه و اطراف مدینه بودند که نه خانه‏ای در مدینه‏داشتند و نه خویشاوندانی که به منزل آنها بروند و نه کسب و کار،ولی در عین حال،در نهایت تعفف در محلی که به صورت سکوی بزرگ در کنار مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله بود،زندگی می‏کردند.آنها مجاهدانی بودند که به فرمان رسول الله صلی الله علیه و اله به میدان‏های جنگ‏حرکت می‏کردند و در عین گرسنگی و نیازمندی شدید،عزت نفس و خویشتن‏داری وعفت‏خویش را حفظ می‏کردند. به هر حال،قرآن مجید این گروه از عفیفان را در آیه فوق با تعبیرات مختلف ستوده‏است و آنها را به عنوان الگو برای سایر مسلمانان معرفی نموده است.

در آیه دوم و سوم،سخن از« عفت »و پاکدامنی یوسف علیه السلام است که در سخت‏ترین‏شرایطی که تمام اسباب گناه در آن آماده بود،خود را حفظ کرد.به خداوند خویش‏پناهنده شد و از کوره یک امتحان بزرگ الهی،آبرومندانه بیرون آمد.چهره زیبا و ملکوتی حضرت یوسف علیه السلام،نه تنها عزیز مصر را مجذوب کرده بود،بلکه همسر عزیز مصر نیز به او علاقه‏مند شده بود.این عشق و علاقه همسر عزیز مصر،پنجه در اعماق جانش داشت که با گذشت زمان داغتر و سوزانتر می‏شد،اما حضرت‏یوسف علیه السلام عفیف و پاکدامن و پرهیزکار،قلبش تنها در گرو عشق به خدا بود. همسر عزیز مصر،از تمام وسایل و روشها،برای رسیدن به‏مقصد خود استفاده کرد،وسایلی که تنها بخشی از آنها برای تحریک یک جوان مجردهم سن و سال حضرت یوسف علیه السلام کافی بود،ولی حضرت یوسف علیه السلام در برابر امواج‏شدید شهوت ایستادگی نمود و خود را به کشتی لطف پروردگار سپرد که اگر نمی‏سپرد،غرق شده بود،همان گونه که آیه بعد می‏فرماید:«آن زن قصد کامجویی را از او(حضرت یوسف علیه السلام)کرد و او نیز-اگر برهان پروردگار را نمی‏دید-قصد وی می‏نمود،این چنین کردیم و  یوسف را در برابر این طوفان شدید تنها نگذاشتیم تا بدی و فحشاء را از او دور سازیم،زیرااو از بندگان مخلص ما بود.«من عبادنا»(از بندگان ما)و«مخلصین‏»(خالص شدگان)،تعبیرات بسیار پرمعنایی‏است که در این آیه به عنوان نشان افتخار بر سینه حضرت یوسف علیه السلام نصب شده است. گر چه حضرت یوسف علیه السلام با وجود عفت و پاکدامنی از سوی همسر عزیز مصر متهم‏به خیانتی شد که ممکن بود به قیمت جان او تمام شود،ولی خداوندی که وعده حمایت‏از مؤمنان پاکدامن را داده است توسط گواهی کودک شیرخواری که در گهواره بود،به‏صورت معجزه آسایی،او را نجات داد. فخر رازی در تفسیر این آیه،تعبیر جالبی دارد.او می‏نویسد:«همه،حتی شیطان‏شهادت به پاکی حضرت یوسف علیه السلام دادند،زیرا شیطان در همان زمانی که رانده درگاه خداشد،گفت:من برای گمراه ساختن همه فرزندان آدم تلاش می‏کنم،جز بندگان مخلص تو، قال فبعزتک لاغوینهم اجمعین×الا عبادک منهم المخلصین » .

در چهارمین آیه که ادامه شرح زندگی پرماجرای حضرت یوسف علیه السلام و بیان مقام والای عفت و پارسایی اوست، ضمن اشاره به آزمون دیگری که مانند طوفانی سخت دربرابر او پدیدار شده بود،می‏فرماید:«هنگامی که آوازه عشق سوزان عزیز مصر به غلام‏کنعانیش حضرت یوسف علیه السلام،در شهر پیچید و زنان مصر،زبان به ملامت و سرزنش اوگشودند،او برای اثبات بی‏گناهی خود،مجلس میهمانی عظیمی ترتیب داد و از زنان‏سرشناس مصر دعوت کرد و در یک لحظه حساس،حضرت یوسف علیه السلام را وادار کرد که واردآن مجلس شود. هنگامی که آنها چشمشان به جمال دل آرای حضرت یوسف علیه السلام افتاد،زمام اختیار را ازدست دادند و با کاردهایی که برای خوردن میوه در دست داشتند،بی‏اختیار دستهایشان رابریدند و همگی گفتند:این جوان،یک انسان نیست که یک فرشته زیبا و عجیب است!» در آن هنگام که همسر عزیز مصر خودش را پیروز می‏دید،رو به آنها کرد و گفت: «این همان کسی است که مرا به خاطر(عشق)به او سرزنش کردید.(آری!)من او را به‏خویشتن دعوت کردم و او خودداری کرد.اگر آنچه را که من دستور می‏دهم،انجام ندهد،به‏زندان خواهد افتاد و به یقین خوار و ذلیل خواهد شد، قالت فذالکن الذی لمتننی فیه و لقدراودته عن نفسه فاستعصم و لئن لم یفعل ما آمره لیسجنن و لیکونا من الصاغرین » ^.این دومین امتحان سخت و سنگین حضرت یوسف علیه السلام بود.او بر سر دو راهی قرارداشت،یکی،تسلیم شدن در برابر درخواست همسر عزیز مصر و به کام دل رسیدن و ازهر گونه ناز و نعمت و محبت‏برخوردار شدن و دیگری مقاومت کردن و به زندان افتادن‏و اعمال سخت آن را تحمل نمودن. او بدون لحظه‏ای تردید،راه خود را انتخاب کرد و به درگاه خداوند متعال رو آوردو گفت:«پروردگار!زندان(با آن همه مشکلات و رنجهایش)نزد من،محبوبتر است از آنچه‏اینها مرا به آن می‏خوانند.اگر مکر و نیرنگ آنها را از من باز نگردانی، قلب من متمایل به آنهاخواهد شد و از جاهلان خواهم بود، قال رب السجن احب الی مما یدعوننی الیه و الاتصرف عنی کیدهن اصب الیهن و اکن من الجاهلین » ^.از تعبیرات آیه روشن می‏شود که زنان آن مجلس نیز با همسر عزیز مصر هم صدا شدند و حضرت یوسف علیه السلام را به تسلیم در برابر آن زن دعوت می‏کردند و هر کدام به‏نوعی او را به اجابت دعوت همسر عزیز مصر فرا می‏خواندند.یکی می‏گفت:ای جوان! مگر جمال دل آرا و خیره کننده همسر عزیز مصر را نمی‏بینی؟مگر از عشق و زیبایی اولذت نمی‏بری؟! دیگری می‏گفت:اگر زیبایی خیره کننده او در قلب تو اثر نمی‏گذارد،ولی فراموش‏مکن که او همسر عزیز مصر است،اگر قلب او را به دست آوری،هر چه از مال و مقام‏بخواهی،در اختیار تو قرار خواهد داد. سومی به او هشدار می‏داد که اگر جمال و زیبایی و یا مال و مقام او برای تو اهمیت وارزش ندارد،ولی بدان که اگر آن زن، خشمگین شود،به یک موجود خطرناک‏انتقامجو تبدیل خواهد شد،آنگاه تو را در قعر زندان خواهد انداخت و تو در آنجا برای‏همیشه فراموش خواهی شد. چون آخرین راه،همان زندان وحشتناک بود،حضرت یوسف علیه السلام به درگاه خداوندعرضه داشت:«من برای اطاعت فرمان تو و حفظ پاکی و تقوا و پارسایی و عفت ‏خویش،حاضرم روانه زندان وحشتناک گردم،اما آلوده خواست‏شوم آنها نشوم. این تهدید جدی بود و عملی هم شد.حضرت یوسف علیه السلام به زندان افتاد،ولی روح‏بلندش از محیط ننگین و آلوده کاخ عزیز مصر رهایی یافت.در ادامه همین آیات آمده‏است که خداوند،این زندان وحشتناک را نردبان ترقی حضرت یوسف علیه السلام قرار داد. سرانجام به خواست‏خداوند،او بر تخت قدرت عزیز مصر تکیه زد و با حفظ آبرو وتقوا،به همه چیز رسید،در حالی که همه آلودگان رسوا شده و کنار رفتند.این پاداشی‏بود که خداوند در دنیا به این سلاله نیکان و پاکان عنایت کرد.قرآن کریم در ادامه می‏فرماید:«پروردگار او،دعای خالصانه‏اش را اجابت کرد و مکر ونقشه‏های شوم آنها را از او برگردانید، زیرا او شنوا و داناست، فاستجاب له ربه فصرف عنه‏کیدهن انه هو السمیع العلیم » ^.

عفت ، صفت‏بارز یک مؤمن

در پنجمین آیه مورد بحث،سخن از صفات برجسته مؤمنان است.قرآن درعبارت‏های کوتاه و بسیار پرمعنی،ضمن بیان بخش مهمی از صفات مؤمنان،پاکدامنی وعفت را یکی از خصلت‏های برجسته آنها دانسته و می‏گوید:«آنها کسانی هستند که دامان‏خود را(از آلودگی به بی عفتی)حفظ می‏کنند و کسانی که غیر از این راهی را طلب کنند،تجاوزگرند، و الذین هم لفروجهم حافظون-الا علی ازواجهم او ما ملکت ایمانهم فانهم‏غیر ملومین-فمن ابتغی وراء ذلک فاولئک هم العادون » ^؛ جالب این که،قرآن در بیان صفات برجسته مؤمنان، عفت را بعد از نماز و زکات وپرهیز از لغو مطرح کرده و حتی آن را بر مساله امانت و پایبندی به عهد و پیمان نیز مقدم‏داشته است.

عفت ، کلید نجات

در آخرین آیه مورد بحث،قرآن بیان می‏کند که خداوند،ده گروه از مردان و زنان‏برجسته را مورد مغفرت و اجر عظیم قرار می‏دهد که نهمین آنها مردان و زنانی است که‏دامان خود را از آلودگی به بی‏عفتی،نگه داشته و پاکدامن و عفیفند. در بیان اوصاف دهمین گروه،اشاره می‏کند که آنها بسیار یاد خدا می‏کنند و بعیدنیست که بیان این مطلب،دلیل رابطه نزدیکی میان عفت و یاد خدا بودن،باشد که نتیجه‏همه اینها،آمرزش الهی و اجر عظیمی است که عظمتش را تنها خودش می‏داند. در جای دیگر اشاره شده است که روزه نیز یکی از راه‏های مهار طغیان‏«شهوت جنسی‏»است،بنابراین میان عفت و روزه، رابطه مستقیم وجود دارد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله می‏فرماید:«یا معشر الشباب ان استطاع منکم الباءة فلیتزوج فانه اغض‏للبصر و احصن للفرج و من لم یستطع فعلیه بالصوم ،ای گروه جوانان!کسی که از شماتوانایی بر ازدواج داشته باشد،ازدواج کند،زیرا ازدواج سبب می‏شود که از نوامیس مردم چشم فرو بندد و دامان خویش را از آلودگی به بی عفتی حفظ کند و کسی که توانایی بر ازدواج ندارد،روزه بگیرد.»

عفت در روایات اسلامی

در منابع حدیثی،اهمیت فوق العاده‏ای به‏« عفت ‏»داده شده است که به بعضی از آنهااشاره می‏کنیم:

1-امام امیر المؤمنین علیه السلام، عفت را برترین عبادت شمرده است:«افضل العبادة‏العفاف » ، تعبیر به عفت در این جا، ممکن است‏به معنی وسیع آن استعمال شده و یاممکن است در مقابل شکم پرستی و شهوت جنسی به کار رفته باشد.

2-امام باقر علیه السلام می‏فرمایند:«ما عبد الله بشی‏ء افضل من عفة بطن و فرج،هیچ‏عبادتی در پیشگاه خداوند،برتر از عفت در برابر شکم و مسایل جنسی نیست‏» ^.

3-در روایت دیگری از آن حضرت-که تفسیری بر روایت‏سابق است-آمده است‏که مردی خدمت امام علیه السلام عرض کرد:اعمال و طاعات من ضعیف و روزه‏ام کم است،ولی امیدوارم که هرگز مال حرامی نخورده‏ام.امام علیه السلام در پاسخ فرمود:«ای الاجتهادافضل من عفة بطن و فرج،کدام تلاش در راه اطاعت‏خدا،برتر از عفت در مقابل شکم ومسایل جنسی است» ^.

4-امام علی بن ابیطالب علیه السلام در این رابطه می‏فرمایند:«اذا اراد الله بعبد خیرا اعف‏بطنه و فرجه،هنگامی که خداوند خیر و خوبی برای بنده‏اش بخواهد،به او توفیق می‏دهدکه در برابر شکم و شهوت پرستی عفت پیدا کند» ^.

5-در حدیث دیگری که مفضل از امام صادق علیه السلام،در توصیف شیعیان واقعی نقل‏شده،آن حضرت چنین می‏فرمایند:«انما شیعة جعفر من عف بطنه و فرجه و اشتد جهاده‏و عمله لخالقه و رجاء ثوابه و خاف عقابه فاذا رایت اولئک فاولئک شیعة جعفر،پیروان‏حقیقی جعفر بن محمد،کسانی هستند که در برابر شکم پرستی و بی بند و باری جنسی، عفت و(در راه بندگی خدا)تلاش و کوشش فراوان دارند،به ثواب او امیدوارند و از عقاب او بیمناک،  به همین دلیل،پیوسته،در راه حق حرکت می‏کنند.هرگاه کسی را با این صفات ببینی،آنهاپیروان و شیعیان جعفر بن محمد علیه السلام می‏باشند» ^.

6-امیر مؤمنان علی علیه السلام می‏فرمایند:«قدر الرجل علی قدر همته،و صدقه علی قدرمروته،و شجاعته علی قدر انفته و عفته علی قدر غیرته،ارزش هر کس به اندازه همت او  و صداقت هر کس به اندازه شخصیت او و شجاعت هر کس به اندازه زهد و بی اعتنایی او به‏ارزشهای مادی و عفت هر کس به اندازه غیرت اوست» ^. بدیهی است،افراد غیرتمند راضی نمی‏شوند که کسی نگاه آلوده به نوامیس آنها کند،به همین دلیل،نسبت‏به نوامیس دیگران نیز حساسند و متعرض آنها نمی‏شوند.

7-این بحث را با حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله پایان می‏دهیم،آن حضرت صلی الله علیه و اله در این‏روایت ضمن بیان این که:«سه چیز است که بر امتم از آن سه بیمناکم‏»سومین آنها را«شهوة البطن و الفرج،شکم پرستی و شهوت پرستی جنسی‏» می‏دانند.

نتیجه

آنچه از آیات و روایات فوق حاصل می‏شود،این است که:اسلام اهتمام فوق العاده‏به مساله پرهیزکاری در برابر شهوت شکم و بی بند و باری جنسی دارد تا جایی که آن رانشانه شخصیت،غیرت،ایمان و پیروی از مکتب اهلبیت علیهم السلام معرفی می‏کند.تاریخ نیزسرچشمه بسیاری از گرفتاری‏های انسان را از همین دو امر(شهوت شکم وشهوت جنسی) می‏داند،زیرا شهوت شکم،به انسان اجازه تفکر مشروع را نمی‏دهد تابه وسیله آن،حقوق انسان‏ها را رعایت کند و در مسیر عدالت گام بردارد.به همین علت،انسان را به ارتکاب انواع گناهان وا می‏دارد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله نیز،در این رابطه،درباره مردم آخر الزمان فرموده است‏«یاتی علی‏الناس زمان بطونهم الهتهم و نسائهم قبلتهم و دنانیرهم دینهم،و شرفهم متاعهم،لا یبغی‏من الایمان الا اسمه و لا من الاسلام الا رسمه و لا من القرآن الا درسه،مساجدهم‏معمورة من البناء و قلوبهم خراب علی الهدی،زمانی بر مردم فرا می‏رسد که شکم‏های آنهابت‏های آنهاست و زن‏های آنها قبله آنهاست و دینارهایشان دینشان و شرفشان متاعشان‏است،در آن زمان از ایمان جز نامی و از اسلام جز رسمی و از قرآن،جز درسی باقی نمی‏ماند،مساجدشان از نظر ساختمان آباد و دل‏هایشان از نظر هدایت‏خراب است...» .در ذیل این حدیث آمده است:«خداوند در چنان شرایطی،آنان را به چهار بلا مبتلامی‏کند،جور سلطان ،قحطی زمان ، ظلم والیان و حاکمان » .فرق میان ظلم و جور(که در بسیاری از روایات در برابر هم قرار گرفته‏اند)ممکن‏است از این جهت‏باشد که واژه جور،در اصل به معنی انحراف از مسیر حق است،بنابراین جور سلطان به انحرافات صاحبان سلطه و فرمانروایان اطلاق می‏شود، در حالی که‏ظلم به معنی بی‏عدالتی است.

در حدیث دیگری از آن حضرت آمده است:«ایاک و ادمان الشبع فانه یهیج‏الاسقام و یثیر العلل،از پرخوری بپرهیز که انواع بیماری‏ها را تحریک کرده،و سرچشمه‏مرض‏هاست» ^.

راه‏های پیشگیری از بی عفتی

برای کنترل شهوات-مخصوصا شهوت جنسی و شهوت شکم-راه‏های بسیاری‏وجود دارد که بخشی جنبه کلی و عمومی دارد،یعنی،در تمام مفاسد اخلاقی ساری و جاری است،مانند:پاک بودن محیط،نقش معاشران و دوستان،تربیت‏خانوادگی، علم وآگاهی به پیامدهای رذایل اخلاقی،مسایل فرهنگی و مانند آن.بخش دیگر،جنبه خصوصی دارد،یعنی،مربوط به‏« عفت »در مسایل جنسی و سایرخواست‏های نفسانی است که امور زیر را می‏توان به عنوان عمده‏ترین راه کنترل در این‏خصوص ذکر کرد:

1- حجاب و ترک خودآرایی در انظار عموم

بی‏شک،یکی از اموری که به شهوت جنسی دامن می‏زند،«برهنگی و خودآرایی زنان‏و مردان‏»برای یکدیگر است که تاثیر آن،به خصوص در میان جوانان مجرد،قابل انکارنیست،به گونه‏ای که می‏توان گفت:آلودگی به بی عفتی رابطه مستقیمی با بی‏حجابی،برهنگی و خودآرایی در انظار عموم دارد،حتی طبق بعضی از آمارهای مستند،هر قدراین مساله تشدید شود، به همان نسبت آلودگی به بی عفتی بیشتر می‏شود،مثلا،درتابستان که به خاطر گرمی هوا،برهنگی زنان بیشتر می‏شود، به همان نسبت مزاحمت‏های‏جنسی افزایش می‏یابد و به عکس،در زمستان که زنان،پوشش بیشتر دارند،این گونه‏مزاحمت‏ها کمتر می‏شود.

به همین دلیل،دستور حجاب یکی از مؤکدترین دستورهای اسلام است.قرآن مجیددر آیات متعددی از جمله:آیات 31 و 60 سوره نور و آیات 33 و 53 و 59احزاب،بر مساله حجاب تاکید کرده است که گاهی زنان با ایمان را مخاطب قرار می‏دهدو گاهی همسران پیامبر صلی الله علیه و اله را و گاهی نیز با استثنا کردن زنان پیر و از کار افتاده،تکلیف‏بقیه را روشن می‏سازد،به این ترتیب با عبارات مختلف،اهمیت این وظیفه اسلامی رابازگو می‏کند. بدیهی است که برداشتن حجاب،مقدمه برهنگی،آزادی جنسی و بی بند و باری‏است که مشکلات و مفاسد ناشی از آن،در عصر و زمان ما بر کسی پوشیده نیست. بی‏حجابی سبب می‏شود که گروهی از زنان،در یک مسابقه بی‏پایان،در نشان دادن‏اندام خود و تحریک مردان هوسباز شرکت کنند.این امر در عصر و زمان ما که به خاطر گرفتاری‏های تحصیلی و اقتصادی سن ازدواج بالا رفته و قشر عظیمی از جامعه راجوانان مجرد تشکیل می‏دهد،آثار بسیار زیانباری دارد.

بی‏حجابی،علاوه بر این که از نظر اخلاقی سبب نا امنی خانواده‏ها و بروز جنایات‏می‏شود،ضمنا سبب ایجاد هیجان‏های مستمر عصبی و حتی بیماری‏های روانی نیزمی‏گردد که ثمره آن سستی پیوند خانواده‏ها و کاهش ارزش شخصیت زن در جامعه‏است.

2- عدم اختلاط زن و مرد

بی‏شک در جامعه مخصوصا در جامعه فعلی نمی‏توان زندگی زن و مرد نامحرم را به‏طور کامل از هم جدا کرد،ولی در مواردی که ضرورتی نداشته باشد،چنان که ازاختلاط پرهیز شود،به یقین،اصول عفت و پارسایی،بهتر حفظ خواهد شد، دلیل آن‏هم مفاسد بسیار وحشتناک و      شرم آوری است که از اختلاط پسران و دختران درکشورهای غربی دیده می‏شود.

3- مطبوعات و رسانه‏های تصویری

مطبوعات و رسانه‏های تصویری نقش بسیار مؤثری در تحریک مسایل جنسی،مخصوصا در میان قشر جوان دارد.افراد سودجو و گروه‏هایی که از این راه به‏درآمدهای هنگفت نامشروعی می‏رسند،دست‏به انتشار مفتضح‏ترین فیلم‏ها،عکس‏ها، رمان‏ها و داستان‏های عشقی کثیف می‏زنند و در شرایطی که امواج رسانه‏ها به آسانی ازیک گوشه جهان به گوشه دیگر منتقل می‏شود،کنترل آنها کار آسانی نیست،ولی به هرحال اگر این امر به طور کامل،امکان‏پذیر نباشد،به طور ناقص امکان پذیر است که غفلت‏از آن،موجب گرفتاری‏های فراوان اخلاقی و اجتماعی است.

با نهایت تاسف،گروهی از نویسندگان و ارباب علم و دانش نیز در این مساله به‏موضع انفعالی روی آورده‏اند و به خاطر این که شرایط زمان،اجازه مخالفت‏با این اموررا نمی‏دهد و یا مخالفت‏با آنها،ما را از نسل جوان جدا می‏سازد،یا در اذهان مردم‏متمدن،به عقب افتادگی متهم می‏شویم،به همین دلیل،دست روی دست گذاشته ومایوسانه به امواج خطرناکی که جوامع اسلامی را در برگرفته،نگاه می‏کنند(اخلاق در قرآن ، جلد دوم،  آیت الله العظمی مکارم شیرازی).

آیا کلاسهای تربیت بدنی دانش آموزان را به فعالیتهای بدنی تشویق می کنند ؟

 کلاسهای تربیت بدنی چگونه دانش آموزان را به فعالیتهای بدنی تشویق می کنند ؟

از منظر واژه شناسی علم تربیت بدنی ، دانش آموزان باید فواید تربیت بدنی و چگونگی رسیدن به سطوح مختلف اجرای آن را بیاموزند . مشارکت منظم در فعالیت های بدنی به عنوان پایه و اساس پیشرفت کودکان تشخیص داده شده است و تشویق آنان به فعالیت بدنی هم در کودکی و هم در بزرگسالی منجر به حصول اهداف سلامتی ملی می شود . آیا واقعیت ، به معانی تربیت بدنی سازگار است ؟

متزینگر ادعا می کند : ( به طور منطقی میتوان انتظار داشت تجربیات کلاس تربیت بدنی دانشش آموزان بر نگرش آنها در مورد فعالیتهای بدنی تاثیر گذارد اما ممکن است این نگرش در رفتار آنها در کلاس های تربیت بدنی منعکس نشود . ) پورتمن در سال 2003 تعدادی از دانش آموزان را که در آخرین نیمسال تحصیلی برای تکمیل تجربیاتشان به کلاسهای تربیت بدنی نیاز داشتند ، مورد مطالعه قرار داد . او همچنین فرظیه ای را که معتقد بود امریکاییها اساسا می توانند کیفیت زندگیشان را با شرکت در مسابقات عادی و فعالیتهای بدنی رشد دهند ، ارزیابی نمود . او به منظور بررسی پیش بینی های تجربیات دانش آموزان در تربیت بدنی ، 46 نفر از دانش آموزان پایه نهم تحصیلی را مورد بررسی مجدد قرار داد . پورتمن در تست مهارت 26 نفر آنها را در رده های مهارتی بالا و 20 نفر از آنها در رده مهارتی پایین تقسیم بندی کرد . هر دانش آموز 40 دقیقه مصاحبه می شد ، محقق هرمصاحبه را با سوالاتی طراحی کرده بود که شامل گفتگوهایی ساده درباره تجربیات تربیت بدنی دانش آموز بود 

نتایج نشان داد برخی تجربیات بدون توجه به سطوح مهارت ، برای همه دانش آموزان عادی بود . بعضی پاسخ های معمول این گونه بودند : ( وقتی من می توانم ژیمناستیک انجام دهم ، برایم لذت بخش است ) . ( آنچه را که نمی توانم انجام دهم ، دوست ندارم ) و ( ژیمناستیک را وقتی با دوستانم انجام می دهم ، بسیار عالی است ) . سایر تجربیات مطابق با سطح مهارت و جنسیت متفاوت بود . عبارات دیگر اینگونه بود : ( اجرای انفرادی بهتر است ) و ( تلاش برای چه ؟ ) همه دانش آموزان موافق بودند که وقتی در فعالیتی موفق هستند ، کلاسهای تربیت بدنی را بیشتر دوست دارند . دانش آموزان به فعالیت خاصی که از آن لذت می بردند ، ادامه می دادند ، چرا که در آن مهارت دارای توانایی و موفقیت بودند

همچنین دانش آموزان موافق بودند که اگر در فعالیتی موفق نباشند ، آن فعالیت لذت بخش نیست و باید از برنامه درسی ایشان حذف شود و آخرین نظر این بود همه دانش آموزان در حد وسیعی تمایل داشتند با دوستان خود یار یا هم تیمی باشند ، زیرا همراه با دوستان خود ایمن بودند و اشتباهاتشان به باد انتقاد گرفته نمی شد . در ضمن ، دانش آموزان درک کرده بودند که هرگاه اختیاری برای انتخاب بازیهایشان دارند ، بهتر بازی می کنند 

شرکت در فعالیتهای جسمانی سازمان دهی شده با سطح مهارت دانش آموزان متفاوت بود . 19 نفر از دانش آموزانی که در گروه 26 نفری ماهر سطح بالا قرار داشتند ، در خارج از کلاسهای تربیت بدنی خود به فعالیت بدنی می پرداختند 

این دانش آموزان ورزشکار بودند و برای ادامه فعالیت خود در دبیرستان یا شرکت در ورزشهای تابستانی برنامه ریزی کرده بودند . هفت دانش آموز ماهر دیگر برای ثبت نام در کلاسهای تربیت بدنی برنامه ریزی نکرده بودند . هیچ یک از دانش آموزان غیر ماهر نیز برای ثبت نام در کلاسها برنامه ریزی نکرده بودند و حتی برای تداوم فعالیت بدنی سازمان دهی شده ای ، فکر نکرده بودند 

محققین پیشنهاداتی را برای حصول اهداف تربیت بدنی از طریق شرکت در یک روش فعال ارايه داده اند که مشتمل است بر 

تغییر در برنامه درسی

افزایش فرصتهایی برای دانش آموزان به منظور شرکت در مسابقات

ترکیب تیم ها بر اساس توانا ییهایشان

وا داشتن یک گروه از دانش آموزان ماهر برای ایجاد انگیزه در دانش آموزان ضعیف

حساسیت نسبت به نیاز دانش آموزان